Burgerbegroting
Inleiding
Een burgerbegroting is een vorm van participatie waarbij mensen meebeslissen over hoe een deel van het overheidsgeld, het publieke budget, wordt besteed. Burgers kunnen voorstellen indienen en aangeven welke uitgaven zij het belangrijkst vinden.
Let op: Bij alle participatievormen zijn er enkele voorwaarden die altijd belangrijk zijn. Bekijk de algemene voorwaarden voor participatiewerkvormen hier.
Een burgerbegroting is een participatief democratisch proces waarbij burgers zelf beslissen over de besteding van een deel van een overheidsbudget, vaak op gemeentelijk niveau. Inwoners dienen projectvoorstellen in, bepalen prioriteiten en stemmen vervolgens op de ideeën die zij het belangrijkst vinden, waardoor directe invloed op lokale uitgaven ontstaat.
Waarvoor en wanneer gebruik je een burgerbegroting?
Je zet een burgerbegroting in als je burgers invloed wilt geven op beleidskeuzes en de verdeling van budget. Een burgerbegroting geeft inwoners meer zeggenschap over publieke uitgaven. Daarmee krijgen ze directe invloed op keuzes die normaal door bestuurders en ambtenaren worden gemaakt.
Waarvoor en wanneer gebruik je een burgerbegroting?
Je zet een burgerbegroting in als je burgers invloed wilt geven op beleidskeuzes en de verdeling van budget. Een burgerbegroting geeft inwoners meer zeggenschap over publieke uitgaven. Daarmee krijgen ze directe invloed op keuzes die normaal door bestuurders en ambtenaren worden gemaakt.
Een burgerbegroting kan de betrokkenheid van inwoners bij (lokaal) overheidsbeleid vergroten en zorgen voor meer draagvlak. De methode maakt de overheid ook transparanter en toegankelijker. Een burgerbegroting helpt je om inwoners actief te betrekken bij keuzes over publieke uitgaven. In Nederland en België wordt de burgerbegroting steeds vaker ingezet. De methode is vooral geschikt op lokaal niveau, bijvoorbeeld in gemeenten of stadsdelen. Je gebruikt het als je als overheid transparanter wilt werken, het vertrouwen wilt versterken of beter wilt inspelen op wat er leeft in de samenleving.
Je zet een burgerbegroting in:
bijvoorbeeld bij het opstellen van een meerjarenplan;
bij het bepalen van investeringen in wijken, zoals in groen, verkeer of jeugdvoorzieningen;
bij conflicten of ontevredenheid over eerdere bestedingen, zodat inwoners zelf voorstellen kunnen doen;
als je het gesprek met de samenleving wilt aangaan over wat echt belangrijk is.
De methode is geschikt voor zowel eenmalige als terugkerende trajecten. Denk aan het herinrichten van een plein of het jaarlijks verdelen van wijkbudgetten. Door het proces jaarlijks te herhalen, bouw je aan continu contact en betrokkenheid.
De methode verschilt van het Uitdaagrecht, doordat bij een burgerbegroting de overheid de uitvoering verzorgd, terwijl bij het Uitdaagrecht de inwoners met overheidsgeld de uitvoering zelf ter hand nemen.
Hoe werkt een burgerbegroting?
Een burgerbegroting verloopt in meerdere stappen. Samen kunnen die zorgen voor een transparant en eerlijk participatieproces.
Hoe werkt een burgerbegroting?
Een burgerbegroting verloopt in meerdere stappen. Samen kunnen die zorgen voor een transparant en eerlijk participatieproces.
De belangrijkste onderdelen bij het organiseren van een burgerbegroting zijn:
1. Budget en thema bepalen
De overheid bepaalt eerst welk bedrag beschikbaar is en voor welke thema’s inwoners voorstellen kunnen indienen, zoals mobiliteit, jeugd of vergroening. Deze informatie wordt duidelijk gecommuniceerd.
2. Deelnemers selecteren
Deelnemers kunnen op verschillende manieren worden geworven:
a. Open inschrijving. Iedereen mag meedoen, vaak via een oproep op sociale media of in lokale kranten.
b. Willekeurige selectie. Inwoners worden geloot om een representatieve groep samen te stellen.
c. Gerichte uitnodiging. Specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen of nieuwkomers, worden actief benaderd om evenwichtige participatie te bevorderen.
3. Voorbereiding van deelnemers
Om goed te kunnen meedenken, krijgen deelnemers:
a. informatie over het budget, de regels en de doelstellingen;
b. inzicht in bestaande plannen of uitdagingen;
c. eventueel een workshop van een expert over hoe een overheidsbegroting werkt.
4. Overleg
Deelnemers komen samen in werkgroepen of wijkvergaderingen. Daar:
a. delen zij ideeën;
b. werken zij samen voorstellen uit;
c. stellen zij prioriteiten bij projecten of thema’s.
Workshops of begeleiding door experts kunnen helpen bij het uitwerken van voorstellen. Bij grotere groepen kan een digitaal platform het overleg ondersteunen.
5. Besluitvorming
De uitgewerkte voorstellen worden voorgelegd aan alle deelnemers. Zij stemmen, online of fysiek, over welke projecten worden uitgevoerd binnen het beschikbare budget.
6. Uitvoering en terugkoppeling
De overheid voert de gekozen projecten uit en houdt inwoners op de hoogte van de voortgang. Dit rondt het participatieproces af en vergroot het vertrouwen. Lees hier meer over het wegen en terugkoppelen van opbrengsten.
Tips:
Zorg dat de volksvertegenwoordiging (de politiek) vooraf duidelijk vastlegt hoe zij de uitkomsten van een burgerbegroting zal beoordelen: over het budget, de spelregels en wat wel of niet mogelijk is binnen het proces.
Koppel niet alleen terug welke voorstellen uitgevoerd gaan worden, maar communiceer ook nadat het gerealiseerd is dat dit te danken is aan inspraak bij burgerbegroting.
Meer weten?
Meer weten?
Wat hebben anderen hierover geschreven/mee gedaan
Op de website van Burgerbegroting Maastricht vind je een voorbeeld van een burgerbegroting en lees je meer over de projecten die daaruit voortgekomen zijn.
Bronnen
Bronnen
Burgerbegroting Maastricht. (z.d.). Wat is een burgerbegroting? Gemeente Maastricht. Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
District Antwerpen. (z.d.). Wat is de Burgerbegroting? Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
Fillet, S. (2024). Waarom je met een burgerbegroting een diverser publiek bereikt. Go Vocal. Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
Gemeente Groningen. (2019). Groninger Participatiewerkboek.
Gemeente Waalwijk. (2025). Burgerbegroting Waalwijk: inwoners beslissen mee over half miljoen. Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
Hofman, J. (2011). Nederland op weg naar de burgerbegroting. Rode Wouw.
Hofman, J. (2012). Routekaart naar een burgerbegroting. Rode Wouw.
Hofman. J. (z.d.). Burger begroting. Rode Wouw.
Invior. (z.d.) De zin en onzin van het opstellen van een burgerbegroting. Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
Local Government Association. (z.d.). Participatory Budgeting. Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
Participatory Budgeting Project. (z.d.). What is Participatory Budgeting? Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
Participedia. (z.d.). Citizen Budget. Geraadpleegd op 13 oktober 2025.
Rathenau Instituut. (2018). De kansen van digitale burgerbegrotingen.
Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie?: Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg University.
Wampler, B. (2000). A Guide to Participatory Budgeting.
Westerweel, J. & Van Hulst, U. (2021). Factsheet Burgerbegroten. Lokale Democratie.