Communicatie bij participatie

Inleiding

Goede onderlinge communicatie is cruciaal bij participatie. Een doordachte communicatie-aanpak draagt enorm bij aan het succes van een participatietraject. De methode Factor C helpt je daarbij op weg.

Wat is communicatie bij participatie?

Een doordachte communicatiestrategie en communicatieaanpak zijn cruciaal voor een goed participatietraject. Dat geldt voor alle fases in het participatietraject: van het ontwerp van het traject en de stakeholderanalyse tot en met de uitvoering en terugkoppeling naar deelnemers. Factor C helpt je op weg met je communicatie bij participatietrajecten.

Een participatietraject levert de meest waardevolle input op als je de juiste personen en organisaties weet te bereiken – en zij jou. Zij moeten dan wel tijdig weten hoe en waar ze kunnen participeren. Maar heldere communicatie is niet alleen belangrijk voorafgaand aan het participatietraject. Ook tijdens het traject en na afloop willen betrokkenen geïnformeerd worden. En het moet duidelijk zijn waar mensen met vragen en opmerkingen terecht kunnen. Denk daarom vooraf na over de inhoud en planning van de communicatie voor, tijdens en na het participatietraject.

Wat is Factor C?

Factor C is een werkwijze die de Rijksoverheid gebruikt om een communicatiestrategie en communicatieaanpak op te stellen.

Factor C beschrijft stappen om te komen tot de beste communicatie voor jouw project. Deze werkwijze zorgt ervoor dat je strategie en aanpak goed onderbouwd zijn. En dat er draagvlak voor is bij de betrokkenen.

Volgens Factor C kan er alleen sprake zijn van echt goede communicatie als het perspectief van 'de ander' als vertrekpunt dient. Daarmee wordt bedoeld het perspectief van de mensen:

  • die door het onderwerp geraakt (kunnen) worden

  • voor wie er iets verandert/gaat veranderen

van wie we als overheid iets wensen of verwachten.

Wat zijn de bouwstenen van goede (Factor C) communicatie?

Je kunt gestructureerd werken aan goede communicatie door verschillende bouwstenen te benutten: verdiepen in belanghebbenden, formuleren van de maatschappelijke opgave, stakeholdersanalyse en de communicatieboodschap, -strategie en -aanpak.

Belanghebbenden

Als je aan de slag gaat met je communicatieaanpak, breng je allereerst in kaart wie deze personen of partijen zijn. Vervolgens moet je je verder in hen verdiepen. Je moet hún perspectief centraal stellen bij het uitwerken van de communicatie. Beantwoord vragen als:

  • Welke vragen of zorgen leven er bij deze mensen of partijen?

  • Hoe kunnen we in de communicatie helderheid scheppen in die vragen of zorgen?

  • Hoe kunnen we hen antwoorden geven op hun vragen en zorgen?

Maatschappelijke opgave

Het vertrekpunt voor je communicatieaanpak is het duidelijk formuleren van de maatschappelijke opgave. Daarbij kijk je vooral ook naar hoe betrokkenen dit onderwerp ervaren. Wat is in hun ogen de opgave? En welke rol moet de overheid spelen als we hiermee aan de slag gaan? Je kijkt dus verder dan het beleidsdoel zoals dat in de formele stukken staat. In je communicatieaanpak werk je omgevingsgericht. De maatschappelijke opgave zoals de échte wereld die ziet, is je uitgangspunt.

De omgeving

Met een goed omschreven opgave in de hand kun je een analyse gaan maken van de omgeving. Naast de Stakeholderanalyse biedt het Communicatiekompas hier veel hulpmiddelen en methodieken voor onder de fase Onderzoek en analyse. Bijvoorbeeld:

  • Actoren-inventarisatie om in kaart te brengen welke partijen betrokken zijn bij de opgave

  • Beweegredenen-matrix om inzicht te krijgen in de beweegredenen van stakeholders

  • Macht- en invloedanalyse om een beeld te krijgen van de macht en invloed van betrokkenen.

De communicatiestrategie

Het resultaat van de omgevingsanalyse vormt de basis voor de communicatiestrategie. En dat betekent: keuzes maken:

  • Op welke doelgroepen gaan we ons richten voor dit specifieke participatietraject?

  • Hoe kunnen we hen het beste benaderen?

  • Wat is onze boodschap?

De communicatieboodschap

  • Een belangrijke pijler is de inhoudelijke kernboodschap. Bij Factor C begint het formuleren van deze boodschap met goed luisteren naar hoe mensen over het onderwerp spreken. Alleen zo vind je een antwoord dat aansluit op de leefwereld van de ontvanger. En daarmee kun je komen tot passende teksten voor bijvoorbeeld de uitnodiging.

  • Contact met je doelgroep valt of staat met een boodschap die aanspreekt. Die antwoorden bevat en perspectief laat zien. Daarom is belangrijk dat je weet waar betrokkenen vragen of zorgen over hebben. In de communicatieboodschap kun je die vragen dan beantwoorden of de zorgen benoemen. De communicatieboodschap maak je dus op maat voor jouw project.

  • Om de kernboodschap te ontwikkelen en schrijven vind je op Communicatiekompas.nl een aantal handige hulpmiddelen. De kritiek-repliek-methode helpt om bouwstenen te verzamelen. Het kijk-want-dus-model kun je vervolgens gebruiken om een gestructureerde boodschap te schrijven.

  • Als je communicatieboodschappen hebt voor meerdere participatietrajecten of voor verschillende fases in je participatietraject kun je ook kiezen voor een message house dat verschillende communicatieboodschappen samenbrengt onder in één dak (een overkoepelend verhaal) en zorgt voor samenhang.

De communicatieaanpak

Een realistische en goed opgebouwde communicatieaanpak is cruciaal voor het goed kunnen uitvoeren van de communicatie over jouw project. Ook hier neem je de mensen om wie het gaat als vertrekpunt.

  • Welke middelen sluiten aan op hun dagelijkse routine?

  • Hoe groot of klein is hun informatiebehoefte?

  • Op welke momenten staan zij open voor jouw communicatieboodschap?

  • Wat mag zeker niet ontbreken in jouw communicatieboodschap?

  • Hoe zorg je ervoor dat het voor hen zo makkelijk mogelijk is om meer informatie te vinden of hun vragen te kunnen stellen?

Kortom, het doel is om een praktische aanpak op te stellen met middelen die zo goed als mogelijk aansluiten op de leefwereld van de mensen die het aangaat.

Tips:

  • Voor iedereen die bezig is communicatie over een onderwerp is de Communicatiekompas.nl ontwikkeld. Daar staan praktische handvatten, samengesteld met Factor C als fundering.

Meer weten?

Wat hebben we hier zelf over geschreven/mee gedaan

Bronnen

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de onderstaande bronnen: