Vraagstuk

De gemeente hoopt dat het burgerberaad bijdraagt aan het verkleinen van de kloof tussen burger en overheid en dat de maatschappij wordt meegenomen in het thema. Een betrokken bredere maatschappij (‘maxi-publiek’) helpt hier dan bij. Het belang van het betrekken van het maxi-publiek is dus bekend. Tegelijkertijd wordt het betrekken van de bredere maatschappij niet of pas laat opgepakt.

Casus

De gemeente Maarlen organiseert een burgerberaad over de energietransitie. Ze wil zo de kloof tussen burger en overheid verkleinen en daarmee de democratie versterken, en inwoners meenemen in alles wat er speelt rond dit onderwerp. De gemeente is druk bezig met de voorbereidingen van het burgerberaad en hoewel de bredere maatschappij wel wordt besproken, worden er in de planning geen strategieën uitgewerkt om deze te betrekken.

Wanneer het burgerberaad van start gaat en het betrekken van de maatschappij ter tafel komt, ontstaat er discussie over of er wel voldoende tijd en middelen ingeruimd zijn. En is het eigenlijk wel echt nodig? Er is toch een representatieve deelnemersgroep? De gemeente heeft haar handen meer dan vol aan het organiseren van het burgerberaad zelf. Het betrekken van de maatschappij verdwijnt ongemerkt van de agenda.

Er zijn vier opbrengsten van een effectieve verbinding tussen het burgerberaad en de maatschappij, ook wel het ‘mini- en maxi-publiek’ genoemd. Zo kan het de democratie versterken, geeft een betrokken maxi-publiek grotere legitimiteit aan het beraad, vergroot het de kans op acceptatie en implementatie van adviezen, en worden mensen meegenomen in het vraagstuk (Boulianne, 2018; Escobar & Elstub, 2017a; Escobar & Elstub, 2017b; Ingham & Levin, 2018; Mar & Gastil, 2023; Pow et al., 2020).

Wanneer onvoldoende middelen beschikbaar zijn om voor effectieve communicatie of verbindende activiteiten te zorgen, is aan een belangrijke randvoorwaarde niet voldaan (King & Wilson, 2023), en wordt het lastig om de opbrengsten van een effectieve verbinding te bereiken. Capaciteit en middelen zijn tevens een voorwaarde om overige uitdagingen van de verbinding met het maxi-publiek mee te kunnen nemen - bijvoorbeeld om bescherming van deelnemers te waarborgen.

Het is belangrijk om te erkennen dat het niet (voldoende) betrekken van het maxi-publiek risico's met zich meebrengt. Het burgerberaad kan voor het maxi-publiek voelen als een 'black box' en kennis en ervaring uit de stad wordt minder benut. Hoewel er situaties denkbaar zijn waarin ervoor wordt gekozen het maxi-publiek in mindere mate te betrekken — bijvoorbeeld wanneer het burgerberaad enkel bedoeld is om kwalitatief goede adviezen op te leveren — is het belangrijk dat zulke keuzes weloverwogen en tijdig worden gemaakt. Dit heeft namelijk consequenties voor de beoogde opbrengsten. Daarom is het belangrijk om in de planning expliciet te maken welke opbrengsten je met het burgerberaad wilt behalen, hoe de verbinding met het maxi-publiek hierin meeweegt, en welke verbindingsstrategie hiervoor nodig is (zie Bijlage A).

Bijlagen

• Bijlage A: Verbindende strategieën

• Bijlage B: Psychologische principes

Onderzoeksproducten

• Blog: Verbinding met de maatschappij: Noodzakelijk onderdeel, maar vaak ‘ondergeschoven kindje’

• Blog: In verbinding met de samenleving: Kansen en dilemma’s bij het betrekken van het maxi-publiek

• Longread: Hoe burgerberaden van de gehele samenleving worden

Bronnen

• Boulianne, S. (2018). Mini-publics and public opinion: Two survey-based experiments. Political Studies, 66(1), 119-136. https://doi.org/10.1177/0032321717723507

• Escobar, O., & Elstub, S. (2017a). Forms of mini-publics: An introduction to deliberative innovations in democratic practice. New Democracy. Research and Development Note, 4. https://www.newdemocracy.com.au/2017/05/08/forms-of-mini-publics

• Escobar, O., & Elstub, S. (2017b). Deliberative innovations: Using ‘mini-publics’ to improve participation and deliberation at the Scottish Parliament. https://www.research.ed.ac.uk/en/publications/deliberative-innovations-using-mini-publics-to-improve-participat

• Ingham, S., & Levin, I. (2018). Can deliberative minipublics influence public opinion? Theory and experimental evidence. Political Research Quarterly,   71(3), 654-667. https://www.jstor.org/stable/45106689

• Már, K., & Gastil, J. (2023). Do voters trust deliberative minipublics? Examining the origins and impact of legitimacy perceptions for the citizens’ initiative review.   Political Behavior, 45(3), 975-994. https://doi.org/10.1007/s11109-021-09742-6

• Pow, J., Van Dijk, L., & Marien, S. (2020). It’s not just the taking part that counts: ‘Like me’ perceptions connect the wider public to minipublics. Journal of Deliberative Democracy, 16(2), 43-55. https://doi.org/10.16997/jdd.368

• Wat hoop je te bereiken met dit burgerberaad? Gaat het om 1) versterken democratie / 2) legitimiteit burgerberaad / 3) acceptatie en implementatie adviezen / 4) mensen meenemen in het vraagstuk?

• Welke rol wil je dat de brede samenleving speelt in het burgerberaad? 

• Op welke manier draagt de verbinding van het mini- met het maxi-publiek bij aan de doelen van het burgerberaad?

• Als er beperkte financiële middelen zijn: zijn er strategieën die minder geld kosten? Bijvoorbeeld via bestaande netwerken en collectieven, zoals NGO's en verenigingen?

• Wanneer je onvoldoende middelen hebt om het maxi-publiek effectief te betrekken, in hoeverre bereik je dan nog wat je wilt bereiken? Is het niet beter om voor een andere participatievorm te kiezen?

Welke inzichten heb je opgedaan uit de vorige stappen, en hoe vertaal je die naar keuzes voor jouw burgerberaad?

Vraagstuk

Enerzijds willen gemeenten en provincies vaak het maxi-publiek betrekken om acceptatie van adviezen te vergroten en mensen mee te nemen in het thema. Anderzijds weten ze niet welke strategie het meest effectief en passend is hiervoor en in welke fase van het beraad.

Casus

Voor de provincie Zuid-Vlamen is acceptatie van de adviezen van het burgerberaad belangrijk en dat mensen worden meegenomen in het thema. De provincie weet dat het belangrijk is om het maxi-publiek te betrekken bij het burgerberaad, maar is nog zoekende welke strategie het meest passend is specifiek met het oog op acceptatie en mensen meenemen in het thema.

Er zijn verschillende manieren om het maxi-publiek te betrekken bij je burgerberaad. Zo kun je zenden, input ophalen of de dialoog aangaan met de brede samenleving (Wortelboer et al., 2022; de Koning et al., 2023; Brenninkmeijer et al., 2021; Ingham & Levin, 2018; Itten & Mouter, 2022; OECD, 2020). Welke strategie geschikt is voor jouw burgerberaad hangt af van wat je wil bereiken (zie bijlage A).

Door rekening te houden met principes uit de psychologie kun je dit versterken (zie bijlage B).

Bijlagen

• Bijlage A: Verbindende strategieën

• Bijlage B: Psychologische principes

Onderzoeksproducten

• Blog: Verbinding met de maatschappij: Noodzakelijk onderdeel, maar vaak ‘ondergeschoven kindje’

• Blog:  In verbinding met de samenleving: Kansen en dilemma’s bij het betrekken van het maxi-publiek

• Longread:  Hoe burgerberaden van de gehele samenleving worden

Bronnen

• Brenninkmeijer, A. (2021). Betrokken bij klimaat: Burgerfora aanbevolen. Ministerie van Economische Zaken. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2021/03/21/adviesrapport-betrokken-bij-klimaat

• De Koning, F., Den Ridder, J., Peters, S., Blijleven, W., & De Kluizenaar, Y. (2023). Kennisnotitie Organiseren van burgerfora. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/documenten/2023/03/02/kennisnotitie-organiseren-van-burgerfora

• Ingham, S., & Levin, I. (2018). Can deliberative minipublics influence public opinion? Theory and experimental evidence. Political Research Quarterly, 71(3), 654-667. https://www.jstor.org/stable/45106689

• Itten, A., & Mouter, N. (2022). When digital mass participation meets citizen deliberation: combining mini-and maxi-publics in climate policy-making.   Sustainability, 14(8), 4656. https://doi.org/10.3390/su1408465

• Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). Innovative citizen participation and new democratic institutions: Catching the deliberative wave. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/339306da-en

• Wortelboer, S., Overbeek, M., De Pagter, M., & Koopman, B. (2022).   Communicatie rondom burgerberaden: Een handleiding voor communicatieadviseurs.   Logeion Commlab Klimaat en Landelijk Netwerk Burgerberaad. https://www.lcnk.nl/bibliotheek+nieuw/participatie-links/communicatie+rondom+burgerberaden/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2516864

• Wat hoopt de gemeente of provincie te bereiken met het betrekken van het maxi-publiek in dit burgerberaad? Gaat het om 1) versterken democratie  2) legitimiteit burgerberaad 3) acceptatie en implementatie adviezen 4) mensen meenemen in het vraagstuk?

• In welke fase van het burgerberaad wil je het maxi-publiek betrekken en hoe?

• Welke strategieën zouden hier het beste bij passen?

• Hoe kun je psychologische principes toepassen om de verbinding mini-maxi publiek effectiever te maken?

Welke inzichten heb je opgedaan uit de vorige stappen, en hoe vertaal je die naar keuzes voor jouw burgerberaad?

Vraagstuk

Sommige gemeenten en provincies kiezen ervoor om het maxi-publiek nauwelijks te betrekken bij het burgerberaad. Dat doen ze bijvoorbeeld omdat ze het mini-publiek willen beschermen tegen beïnvloeding van buitenaf, zodat de deelnemers in beslotenheid adviezen kunnen bedenken. Soms wordt het maxi-publiek nauwelijks betrokken omdat het de eerste keer is dat een burgerberaad wordt georganiseerd en men daar de handen aan vol heeft. Tegelijkertijd vraagt een burgerberaad om transparantie en zichtbaarheid in de samenleving zodat er draagvlak, vertrouwen en belangstelling voor de uitkomsten ontstaat. Door het maxi-publiek niet te betrekken, bestaat de kans dat die bredere opbrengsten niet worden gerealiseerd.

Casus

Het is de eerste keer dat de gemeente Maarlen een burgerberaad organiseert en de gemeenteraad wil dat de organisatie goed verloopt. Het betrekken van het maxi-publiek hoort er wel bij, maar wordt gezien als iets waardoor het allemaal "heel groot" wordt. 

Daarbij vindt de gemeente het heel belangrijk om het mini-publiek, de deelnemers van het burgerberaad, te beschermen tegen invloed van buitenaf. Om deze reden wordt het maxi-publiek - op een aantal communicatie-uitingen na - minimaal betrokken. Daarnaast is het ook de eerste keer dat de gemeente een burgerberaad organiseert, dus wil de gemeente niet teveel publiciteit geven aan het beraad.

Transparantie kan een bedreiging vormen voor de veilige, vertrouwelijke sfeer die nodig is voor vrije deliberatie binnen het mini-publiek, zo komt uit dit onderzoek naar voren. Ook is er een risico op beïnvloeding door lobbygroepen of critici om het proces te beïnvloeden of te ondermijnen (Geib, 2021; OECD, 2020; VNG & BZK, 2024).

Een overweging hierbij is om het mini-publiek eigenaarschap en regie te geven over de mate van openheid. Open communiceren over de voortgang van het proces is hierbij essentieel en een minimale vorm van betrokkenheid om in ieder geval te organiseren.

Onderzoeksproducten

• Blog: Verbinding met de maatschappij: Noodzakelijk onderdeel, maar vaak ‘ondergeschoven kindje’

• Blog:  In verbinding met de samenleving: Kansen en dilemma’s bij het betrekken van het maxi-publiek

• Longread:  Hoe burgerberaden van de gehele samenleving worden

Bronnen

• Geib, J. (2021). Dynamics of instituting mini-publics. IYTT working paper (1).   https://iythinktank.com/wp-content/uploads/2021/04/iytt-working-paper-no-1-26-april-2021.pdf

• Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). Innovative citizen participation and new democratic institutions: Catching the deliberative wave. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/339306da-en    

• Vereniging van Nederlandse Gemeenten & Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties .(2024). Handreiking Burgerberaden: VNG/BZK pilot burgerfora.   https://vng.nl/publicaties/handreiking-burgerberaden

• Hoe geef je eigenaarschap aan het mini-publiek over het betrekken van het maxi-publiek?

• Welke risico’s zie je zelf wat betreft het betrekken van het maxi-publiek en hoe kun je daarmee omgaan?

Welke inzichten heb je opgedaan uit de vorige stappen, en hoe vertaal je die naar keuzes voor jouw burgerberaad?

Vraagstuk

Via bijvoorbeeld een enquête kan waardevolle extra input worden opgehaald bij bewoners. Het is echter niet altijd te voorspellen wie er reageren op de enquête en in de praktijk blijkt dat dezelfde groepen vaak oververtegenwoordigd zijn (the ‘usual suspects’).
Omdat de representativiteit van het mini-publiek zorgvuldig tot stand is gebracht, wordt dit door organisatoren ervaren als het ondermijnen of in twijfel trekken van de representativiteit van het mini-publiek.

Casus

De provincie Zuid-Vlamen vindt het belangrijk om input uit de stad op te halen en overweegt om het maxi-publiek te betrekken via een enquête. Uiteindelijk besluit de gemeente dit niet te doen, omdat er veel zorg is besteed aan de representatieve samenstelling van de deelnemersgroep, het mini-publiek. De gemeente is bang dat de legitimiteit van het burgerberaad onder druk komt te staan wanneer vooral bepaalde groepen uit het maxi-publiek op de enquête reageren.

Het risico bestaat (afhankelijk van de gekozen strategie) dat een beperkt deel van het maxi-publiek reageert op bijvoorbeeld enquêtes en andere oproepen om input te geven.

Een inclusieve aanpak kan helpen dit te voorkomen. Zorg voor laagdrempelige communicatie en activiteiten zodat het meerdere groepen bereikt. Wanneer verbindende activiteiten op locaties plaatsvinden, zorg dan voor voldoende variatie in de locaties. Denk na over de motivaties en drijfveren van het maxi-publiek en sluit daarbij aan.

Durf daarnaast te experimenteren met de verbindende strategie en wees hierin flexibel. Ook al is het betrokken maxi-publiek niet volledig representatief dan kan hun inbreng alsnog waardevolle inzichten opleveren. Het is daarbij belangrijk hierover transparant te zijn naar het mini-publiek, en om deze inzichten op de juiste manier te wegen en te duiden.

Bijlagen

• Bijlage B: Psychologische principes

Onderzoeksproducten

• Blog: Verbinding met de maatschappij: Noodzakelijk onderdeel, maar vaak ‘ondergeschoven kindje’

• Blog:  In verbinding met de samenleving: Kansen en dilemma’s bij het betrekken van het maxi-publiek

• Longread:  Hoe burgerberaden van de gehele samenleving worden

• Op welke manieren kun je zorgen dat het mini-publiek in alle veiligheid aan de slag kan terwijl het maxi-publiek betrokken wordt?

• Hoe kun je door zoals-ik percepties op te wekken bij het maxi-publiek diverse groepen bereiken? (zie bijlage B)

• Wat is de waarde van input uit de brede samenleving, zelfs als deze niet representatief is, voor het burgerberaad?

Welke inzichten heb je opgedaan uit de vorige stappen, en hoe vertaal je die naar keuzes voor jouw burgerberaad?

Vraagstuk

Gemeenten en provincies staan niet altijd stil bij de betrokkenheid van het maxi-publiek na afloop van het burgerberaad. Als de gemeente of provincie wel aandacht heeft besteed aan de verbinding met het maxi-publiek tijdens het beraad, ontstaat er een dilemma. Hoe zorg je ervoor dat inwoners betrokken blijven, ook na het burgerberaad? Wat is er nodig om deze betrokkenheid in de toekomst structureel onderdeel te maken van het burgerberaad?

Casus

Tijdens het beraad in Meerlanden is input opgehaald bij het maxi-publiek, ondersteund door een grote publiekscampagne. De eerste adviezen uit het beraad worden inmiddels uitgevoerd. De gemeente heeft echter geen plannen om het maxi-publiek ook na afloop van het beraad betrokken te houden. Bovendien is een groot deel van het team dat het burgerberaad organiseerde, na afloop gewisseld.

Net als in elke fase van het burgerberaad zijn er na afloop van het burgerberaad keuzes te maken om de verbinding met het maxi-publiek vorm te geven. Het belangrijkste is dat hier bewust over wordt nagedacht. Tijdens het burgerberaad is er gaandeweg vertrouwen ontstaan bij het maxi-publiek. Dit vertrouwen kan na afloop verder worden versterkt, bijvoorbeeld door transparant te zijn over wat er met de adviezen gebeurt. Bewoners die betrokken waren, willen immers ook weten hoe hun inbreng wordt opgepakt. Als die betrokkenheid in deze fase ontbreekt, bestaat het risico dat het eerder opgebouwde vertrouwen verloren gaat.

Wat dit bemoeilijkt is dat projectleden van de organisatie van het burgerberaad wisselen. Daardoor mist er continuïteit in de organisatie en moeten er vooraf duidelijke afspraken en plannen gemaakt worden over de verbinding na afloop van het beraad.

Onderzoeksproducten

• Blog: Verbinding met de maatschappij: Noodzakelijk onderdeel, maar vaak ‘ondergeschoven kindje’

• Blog:  In verbinding met de samenleving: Kansen en dilemma’s bij het betrekken van het maxi-publiek

• Longread:  Hoe burgerberaden van de gehele samenleving worden

• Hoe wil je het contact met het maxi-publiek voortzetten na afloop van het burgerberaad?

• Wat verwachten bewoners van je na het beraad, en hoe kun je aan die verwachtingen voldoen?

Welke inzichten heb je opgedaan uit de vorige stappen, en hoe vertaal je die naar keuzes voor jouw burgerberaad?

Vraagstuk

Het komt voor dat een burgerberaad weinig heeft geleefd in een provincie, stad of dorp. De organisatie van burgerberaden vraagt om experimenteren, en daarom is het belangrijk om te evalueren na afloop van het beraad. Hoe zorg je voor verbetering wat betreft het betrekken van het maxi-publiek?

Casus

De gemeente Maarlen heeft recent een burgerberaad georganiseerd dat inhoudelijk succesvol is verlopen. Het beraad leverde adviezen op waar het gemeentebestuur mee aan de slag kon, en het proces is volgens planning uitgevoerd. Toch leeft bij de gemeente het gevoel dat het beraad niet echt heeft geleefd in de stad. De betrokkenheid en zichtbaarheid onder inwoners buiten de deelnemersgroep bleef beperkt. Omdat de gemeente in de toekomst vaker burgerberaden wil organiseren, wil de gemeente lessen trekken over de verbinding met het maxi-publiek.

Om te kunnen leren van de ervaringen met het organiseren van burgerberaden is het belangrijk om te evalueren.  Onderdeel van de evaluatie van het burgerberaad is een evaluatie op de strategie om mini- en maxi-publiek te verbinden; wat waren de doelen van het burgerberaad en in hoeverre is de verbindende strategie hierop ingericht? In hoeverre heeft de verbindende strategie elementen van het burgerberaad versterkt of juist verzwakt?

De verschillende onderdelen van een burgerberaad hangen met elkaar samen en kunnen elkaar beïnvloeden - daarom is het belangrijk om het geheel te evalueren. Zo kan de verbinding met de brede samenleving bijvoorbeeld in verband staan met onderwerpkeuze, doorwerking, representatie en deliberatie. Denk bij de evaluatie aan vragen als; Op welke manier heeft de verbindende strategie bijgedragen aan de doorwerking van de adviezen? In hoeverre kan de onderwerpkeuze mee hebben gespeeld in de mate waarin het burgerberaad heeft geleefd in de gemeente?

Om als gemeenten en provincies te kunnen leren van alle ervaringen met burgerberaden is het belangrijk dat er systematisch en op dezelfde manier wordt geëvalueerd. Hierdoor zijn de evaluaties van burgerberaden onderling te vergelijken, wat verdiepende inzichten naar voren kan brengen.   

VNG en BZK hebben een evaluatiekader lokale burgerberaden (Bleijenberg & Jacobs, 2025) laten opstellen. In dit evaluatiekader vind je de belangrijkste onderdelen van een evaluatie en een concrete uitwerking ervan.

Onderzoeksproducten

• Blog: Verbinding met de maatschappij: Noodzakelijk onderdeel, maar vaak ‘ondergeschoven kindje’

• Blog:  In verbinding met de samenleving: Kansen en dilemma’s bij het betrekken van het maxi-publiek

• Longread:  Hoe burgerberaden van de gehele samenleving worden

Bronnen

• Bleijenberg, C., & Jacobs, K. (2025). Evaluatiekader Lokale Burgerberaden.   Lokale Democratie. https://lokale-democratie.nl/files/view/70f989af-9c3c-488f-a477-49a22fcaafc4/ld_evaluatiekader-interactief.pdf

• In hoeverre is het burgerberaad verbonden geweest met de brede samenleving?

• Wat zijn succesfactoren en leerpunten voor een volgende keer?

Welke inzichten heb je opgedaan uit de vorige stappen, en hoe vertaal je die naar keuzes voor jouw burgerberaad?